علي بن زيد البيهقي ( ابن فندق )

304

تاريخ بيهق ( فارسى )

فتح كرد ليكن بر عبد الملك كه فرار كرده بود دست نيافت ، و عبد الملك پس از بازگشت او بتركستان ببخارا برگشت و تخت و تاج را بار ديگر مالك شد . و اما فاتح بخارا كه عبد الملك را دستگير و سلطنت سامانيان را منقرض كرد شمس الدوله ابو نصر احمد بن على بن موسى بن ستق برادرزاده و جانشين هرون بود كه تا سال 404 امارت تركستان داشته است . و نوعا بايد دانست كه ترتيب و تاريخ جلوس امراى ايلك‌خانى بطور تحقيق مضبوط نيست و مورخان در ذكر وقايع و حوادث مربوط بدانها باشتباه افتاده و تخليطها كرده‌اند ، و با اين وصف اگر ابو الحسن بيهقى هم اشتباهى كرده و گرفتن عبد الملك و خاتمه دادن بامارت سامانيان را بهرون نسبت داده باشد جاى تعجب نيست . ص 71 س 3 و العقب من السلطان شهاب دين اللّه مسعود بن محمود ، مودود و فرخزاد و عبد - الرشيد . . . عبد الرشيد سيزدهمين فرمانرواى غزنوى و نهمين سلطان از خاندان سبكتكين و ششمين پادشاه بعد از محمود و بتصريح ابو الفضل بيهقى در تاريخ مشهور و بىنظير خود و اتفاق ساير مورخان نامى و معتبر پسر محمود و برادر مسعود بوده است ، ليكن بعض مؤلفين او را نوهء محمود و بعضى نوهء مسعود پنداشته‌اند و اتفاقا مؤلف نيز در مورد او باشتباه افتاده و از اعقاب مسعودش شمرده است ، عبد الرشيد در سال 440 پادشاهى يافت و پس از چهار سال فرمانروايى بر دست طغرل غاصب بقتل رسيد . س 11 و ملك رى از مجد الدوله ابو طالب و مادرش . . . از ظاهر اين عبارت چنين برمىآيد كه هنگام تسخير رى از طرف محمود مادر مجد الدوله زنده بوده است ، ليكن چنين نيست و محمود تا سيده زنده بود متعرض رى نشد . سيده در سال 419 وفات يافت و محمود در سال بعد ( 420 ) رى را تسخير و مجد الدوله را دستگير كرد . ص 72 در اين صفحه در ذكر انساب سلاجقه مطالبى بر خلاف مشهور ديده مىشود . از جمله اينكه مىگويد ( س 4 ) شهاب الدوله قتلمش بن بيغو با سلطان طغرل مصاف كرد ، در صورتى كه مصاف قتلمش چنان كه اغلب مورخان نوشته‌اند با سلطان آلب ارسلان بوده است ( در سال 456 ) نه با سلطان طغرل . ديگر اينكه امير سليمان نخستين فرمانرواى سلجوقى روم را كه باتفاق تاريخ نويسان پسر قتلمش بن بيغو بوده از پسران چغرى بيك داود و برادران سلطان آلب ارسلان شمرده است ( س 7 ) ديگر اينكه نسب طغرلشاه اول از سلاجقه كرمان را بقرا ارسلان بن چغرى بيك رسانيده است ( س 10 ) در صورتى كه سلاجقهء كرمان عموما از اولاد قاورد بن چغرى بيك بوده‌اند . ديگر اينكه تورانشاه بن قاورد را بعنوان تورانشاه بن نوح بن قاورد ياد كرده ( س 12 ) و ارباب تواريخ براى قاورد پسرى بنام نوح ذكر نكرده‌اند و اصلا نام نوح در اسامى سلسله‌هاى سلجوقى بيگانه و غريب مىنمايد . ص 77 س 19 صدر الدين ابو الحسن على بن فخر الملك . . . نام صدر الدين را در دو موضع ديگر ( ص 74 و ص 75 ) محمد بن فخر الملك نوشته است